Vòng vây thép của Mỹ: Iran đứng trước ngưỡng cửa khủng hoảng toàn diện

Phong tỏa hàng hải của Mỹ đối với Iran đang đẩy Tehran vào thế bí chưa từng có, khi các chiến thuật né tránh truyền thống hoàn toàn bị vô hiệu hóa bởi sức mạnh quân sự.

Trong suốt gần nửa thế kỷ, Iran đã chứng minh khả năng sinh tồn đáng kinh ngạc trước các lệnh trừng phạt tài chính khắt khe từ Washington. Công thức của họ khá đơn giản: tìm kiếm những đối tác sẵn sàng mua dầu bất chấp lệnh cấm và áp dụng chiến thuật du kích để đối trọng với ưu thế quân sự của Mỹ. Tuy nhiên, cục diện hiện nay đã thay đổi hoàn toàn. Khi Mỹ chuyển từ trừng phạt kinh tế sang phong tỏa vật lý trên biển, những “lá chắn” cũ của Iran dường như đã chạm giới hạn.

Sự sụp đổ của chiến thuật “tàu bóng tối” tại eo biển Hormuz

Tehran từng tự tin rằng việc kiểm soát eo biển Hormuz — “yết hầu” vận chuyển 20% nguồn cung dầu và khí hóa lỏng toàn cầu — sẽ là quân bài mặc cả chiến lược. Thế nhưng, thực tế lại nghiệt ngã hơn. Chỉ sau 6 tuần triển khai, Mỹ đã thiết lập một vòng vây chặt chẽ, chặn đứng mọi chuyến tàu xuất phát từ các cảng Iran.

Đáng chú ý, mạng lưới “tàu bóng tối” (dark fleet) — những con tàu chuyên tắt tín hiệu AIS để vận chuyển dầu lậu — nay đã trở nên vô dụng. Trước sự hiện diện áp đảo của các chiến hạm Mỹ, đội tàu này không còn khả năng xuyên thủng vòng vây và thậm chí bị truy đuổi gắt gao tới tận Ấn Độ Dương. Theo cựu quan chức Lầu Năm Góc David Des Roches, việc gây gián đoạn thị trường tại Hormuz không đồng nghĩa với việc kiểm soát được nó; Iran hiện đang đối mặt với một phép thử sinh tồn thực sự.

Chia rẽ nội bộ: Đàm phán hòa bình hay leo thang quân sự?

Áp lực từ vòng phong tỏa không chỉ gây thiệt hại kinh tế mà còn tạo ra một vết nứt sâu sắc trong chính trường Tehran, chia thành hai luồng tư duy đối lập:

Phe ôn hòa: Ưu tiên giải pháp ngoại giao

Đứng đầu là Tổng thống Masoud Pezeshkian, phe ôn hòa cho rằng việc tiếp tục đối đầu là “tự sát về chính trị”. Họ tin rằng Tổng thống Donald Trump là một đối tác có thể thương lượng được vì ông muốn nhanh chóng thoát khỏi những cuộc xung đột phức tạp. Trong bối cảnh làn sóng dân tộc cực đoan ban đầu đang nhường chỗ cho sự mệt mỏi vì chiến tranh, phe này thúc đẩy một thỏa thuận có lợi để cứu vãn nền kinh tế.

Phe cứng rắn: Đặt cược vào sự leo thang

Ngược lại, những người bảo thủ như Saeed Jalili coi lệnh phong tỏa là một hành động chiến tranh trực tiếp. Họ lập luận rằng Iran cần tái khởi động xung đột quân sự để đẩy giá dầu thế giới tăng vọt, từ đó gây sức ép ngược lại lên Washington. Đỉnh điểm là thông điệp đe dọa từ Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei vào ngày ³⁰⁄₄, khẳng định những “kẻ ngoại bang làm điều ác sẽ chìm sâu dưới nước”.

Vũ khí bất đối xứng: Canh bạc cuối cùng của Tehran

Nhận tin mới nhất

Đăng ký để không bỏ lỡ tin nổi bật mỗi ngày.

Đăng ký

Khi hải quân thông thường bị tàn phá tới 90% sau các đợt không kích, Iran buộc phải chuyển sang chiến thuật bất đối xứng. Các chuyên gia phân tích cho biết Tehran có thể triển khai những vũ khí dị thường như tàu ngầm mini hoặc thậm chí là “cá heo mang thủy lôi” để tấn công tàu chiến Mỹ.

Nguy hiểm hơn, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) đang nhắm vào hạ tầng viễn thông. Việc công bố bản đồ các tuyến cáp internet dưới biển đi qua eo Hormuz trên hãng tin Tasnim là một lời cảnh báo ngầm: Iran sẵn sàng gây gián đoạn internet toàn cầu để buộc Mỹ phải nhượng bộ.

Hệ lụy kinh tế: Khi đồng Rial chạm đáy

Trong khi hai bên đang chơi trò “game của gà” (game of chicken) — xem ai sẽ chớp mắt trước — thì người dân Iran là đối tượng chịu thiệt nặng nề nhất. Các con số thống kê cho thấy mức độ nghiêm trọng của cuộc khủng hoảng:

• Thất nghiệp: Hơn 1 triệu người mất việc làm.
• Thương mại: Đường bộ qua Kavkaz và Pakistan chỉ bù đắp được 40% tổn thất từ đường biển.
• Tiền tệ: Đồng Rial mất giá hơn 50% trong một năm, tỷ giá USD vọt lên 1,81 triệu rial.
• Vận tải: 44 tàu thương mại buộc phải quay đầu, không một giọt dầu nào vượt qua được vòng phong tỏa theo dữ liệu từ Kpler.

Hiện tại, Tehran đã đề xuất một thỏa thuận: ngừng tấn công tại Hormuz để đổi lấy việc dỡ bỏ phong tỏa và hoãn đàm phán hạt nhân. Tuy nhiên, ông Trump vẫn kiên định với chiến lược kéo dài vòng vây cho đến khi Iran chấp nhận toàn bộ các yêu cầu về hạt nhân.

Góc nhìn chuyên gia: Cuộc đối đầu này không còn đơn thuần là tranh chấp địa chính trị mà đã trở thành cuộc chiến về sức chịu đựng. Iran đang đặt cược vào việc Mỹ sẽ lo sợ sự bất ổn của thị trường năng lượng toàn cầu mà xuống thang. Ngược lại, Mỹ tin rằng sự sụp đổ kinh tế nội tại sẽ buộc Tehran phải quỳ gối. Trong kịch bản xấu nhất, khi chi phí của việc bị phong tỏa vượt quá chi phí của một cuộc chiến tranh tổng lực, Tehran có thể sẽ chọn phương án leo thang quân sự như một cách để phá vỡ thế bế tắc.

Theo bạn, liệu áp lực kinh tế có đủ mạnh để buộc Iran quay lại bàn đàm phán hạt nhân, hay một cuộc xung đột vũ trang quy mô lớn tại vùng Vịnh là điều không thể tránh khỏi? Hãy chia sẻ quan điểm của bạn ở phần bình luận.