ESG: 'Giấy Thông Hành' Sinh Tồn Cho Doanh Nghiệp Việt Khi Xuất Khẩu

Việc áp dụng tiêu chuẩn ESG cho doanh nghiệp Việt hiện không còn là lựa chọn tự nguyện mà đã trở thành điều kiện sinh tồn để thâm nhập các thị trường khó tính như EU, Mỹ và Trung Quốc.

Phát triển bền vững không còn là một khái niệm xa vời hay những chứng chỉ “làm cho đẹp” hồ sơ. Thực tế, ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) đang len lỏi vào mọi ngóc ngách của nền kinh tế, trở thành thước đo năng lực cạnh tranh cốt lõi của doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Áp lực từ các thị trường lớn: Khi “Xanh” là điều kiện bắt buộc

Tại một tọa đàm về quản trị doanh nghiệp gần đây, TS Lê Xuân Nghĩa đã đưa ra lời cảnh báo đanh thép: Doanh nghiệp Việt không thể tiếp tục tâm lý chờ đợi hướng dẫn từ cơ quan ban ngành mà phải chủ động chuyển đổi xanh ngay lập tức. Nếu không, chúng ta sẽ tự loại mình khỏi cuộc chơi quốc tế.

Hiện nay, EU đã áp dụng các tiêu chuẩn khắt khe về môi trường. Ngay cả tại Mỹ, dù còn nhiều tranh luận, xu hướng xanh hóa vẫn là kim chỉ nam cho mọi hoạt động vận hành. Đặc biệt, dự báo trong thời gian tới, ngay cả thị trường Trung Quốc cũng sẽ yêu cầu các doanh nghiệp xuất khẩu phải có báo cáo ESG minh bạch.

Một ví dụ điển hình cho áp lực này là ngành hàng không. Dự kiến từ năm 2027, thuế carbon sẽ được áp dụng trên toàn cầu. Nếu các hãng bay Việt Nam không có lộ trình giảm phát thải và đổi mới công nghệ, chi phí vận hành sẽ tăng vọt, đẩy giá vé lên cao và trực tiếp dẫn đến rủi ro thua lỗ nặng nề khi khách hàng chuyển sang các đối thủ cạnh tranh xanh hơn, giá rẻ hơn.

ESG và bài toán tiếp cận “vốn giá rẻ”

Không chỉ là điều kiện xuất khẩu, ESG còn là chìa khóa để mở cánh cửa tiếp cận nguồn vốn ưu đãi. Trong bối cảnh lãi suất biến động, các tổ chức tài chính đang dần hình thành các gói “tín dụng xanh” dành riêng cho những doanh nghiệp có báo cáo ESG xuất sắc.

Điển hình như BIDV với trái phiếu xanh, hay các chương trình vốn xanh từ UOB Việt Nam và Tài chính Điện lực. Những nguồn vốn này thường có lãi suất cạnh tranh hơn và không bị phụ thuộc quá nhiều vào biến động ngắn hạn của thị trường.

Nhà đầu tư quốc tế “soi” điều gì ở doanh nghiệp Việt?

Bà Nguyễn Ngọc Linh, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Chứng khoán DNSE, chia sẻ từ góc độ một đơn vị Fintech, các quỹ đầu tư nước ngoài thường rà soát ESG qua 3 trụ cột chính:

• Năng lực quản trị: Hội đồng quản trị có đa dạng không? Có thành viên độc lập để đảm bảo tính khách quan? Đây là điểm yếu của nhiều doanh nghiệp chưa niêm yết.
• Số hóa và minh bạch: Quy trình vận hành có được số hóa để đo lường hiệu suất chính xác hay không? Sự minh bạch trong dữ liệu là yếu tố then chốt để tạo niềm tin.
• Sức khỏe tài chính và cấu trúc nợ: Nhà đầu tư đặc biệt e ngại những doanh nghiệp lạm dụng vốn ngắn hạn để tài trợ cho dài hạn. Sự vững mạnh của dòng tiền và cấu trúc nợ an toàn là minh chứng cho khả năng quản trị rủi ro bền vững.

Từ lý thuyết đến thực thi: Những “cú sốc” thực tế

Triển khai ESG không phải là con đường trải hoa hồng. Ông Phạm Xuân Hòa từ STP Group (đơn vị đạt Vietnam ESG Awards 2025) đã chỉ ra 3 rào cản lớn mà doanh nghiệp thường gặp phải:

Thứ nhất, ma trận hồ sơ: Việc đáp ứng các tiêu chuẩn báo cáo quốc tế (như GRI) là một thử thách cực lớn về mặt hành chính và chuyên môn đối với nhân sự trong nước.

Thứ hai, ngộ nhận về chi phí vốn xanh: Nhiều doanh nghiệp cho rằng vốn xanh là “rẻ mạt”. Thực tế, lãi suất có thể không thấp hơn nhiều so với vốn thông thường, nhưng giá trị thực nằm ở chỗ đây thường là nguồn vốn tín chấp và có kỳ hạn dài, giúp doanh nghiệp ổn định chiến lược phát triển.

Thứ ba, bài toán con người: Khoảng cách giữa tư duy của ban lãnh đạo và nhận thức của người lao động là rất lớn. Để ESG không chỉ nằm trên giấy, STP Group đã phải thành lập các ban chuyên trách như Ban vì người lao động, Ban ESG và áp dụng chế độ phụ cấp để khuyến khích nhân sự tham gia.

Lời kết cho doanh nghiệp Việt

ESG không còn là một “trend” nhất thời mà là một cuộc cách mạng về tư duy quản trị. Doanh nghiệp nào chậm chân trong việc xanh hóa quy trình và minh bạch hóa quản trị sẽ đối mặt với rủi ro bị loại bỏ khỏi chuỗi giá trị toàn cầu và mất đi cơ hội tiếp cận nguồn vốn bền vững.

Câu hỏi đặt ra là: Doanh nghiệp của bạn đã sẵn sàng cho báo cáo ESG đầu tiên, hay vẫn đang đợi một mệnh lệnh hành chính? Hãy bắt đầu từ những thay đổi nhỏ nhất trong quản trị nhân sự và số hóa quy trình ngay hôm nay.