Dệt may Việt Nam: Vượt "bão" đơn hàng nhờ lá chắn công nghệ số

Ngành dệt may Việt Nam đang đối mặt với áp lực kép từ chi phí logistics leo thang và sự sụt giảm đơn hàng, buộc các doanh nghiệp phải tái cấu trúc sâu rộng thông qua công nghệ.

Thực trạng hiện nay không còn là những biến động chu kỳ ngắn hạn mà là một cuộc khủng hoảng về chi phí và nhu cầu. Nhiều doanh nghiệp đang rơi vào tình cảnh “làm không công” khi biên lợi nhuận bị bào mòn bởi các yếu tố khách quan từ địa chính trị và sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng toàn cầu.

Bức tranh xám: Khi chi phí “nuốt chửng” lợi nhuận

Chia sẻ thực tế từ ông Phạm Văn Việt, Chủ tịch HĐQT Công ty TNHH Việt Thắng Jean (VitaJean), cho thấy một kịch bản đáng lo ngại: đơn hàng sụt giảm nghiêm trọng, có thời điểm chỉ còn khoảng 50% so với trước đó. Đáng chú ý, xu hướng ký kết hợp đồng đã thay đổi; thay vì những lô hàng lớn ổn định, các nhà mua hàng hiện nay chia nhỏ đơn hàng, khiến doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc phân bổ nguồn lực và duy trì dây chuyền sản xuất.

Cú sốc logistics và bài toán chi phí vận hành

Áp lực nặng nề nhất hiện nay đến từ chi phí vận chuyển. Do xung đột địa chính trị, các tuyến tàu buộc phải thay đổi lộ trình vòng qua mũi Hảo Vọng, khiến giá cước container vọt từ 1.700 USD lên mức 4.200 - 4.500 USD, thậm chí cao hơn. Việc kéo dài thời gian giao hàng không chỉ làm tăng chi phí nhiên liệu, bảo hiểm mà còn gây rủi ro cho chuỗi cung ứng.

Song song đó, giá nguyên phụ liệu tăng khoảng 20% nhưng doanh nghiệp không thể chuyển giao mức tăng này vào giá bán. Hệ quả là nhiều đơn vị chấp nhận sản xuất không lợi nhuận chỉ để giữ chân khách hàng và duy trì vận hành.

Thị trường biến động, sức mua suy giảm

Tại các thị trường trọng điểm, mức sụt giảm đơn hàng diễn ra rõ rệt. Trong khi Mỹ giảm hơn 50% và EU duy trì ở mức thấp, chỉ có các thị trường châu Á như Nhật Bản, Hàn Quốc ghi nhận sự tăng trưởng nhẹ. Dù kim ngạch xuất khẩu quý I/2026 đạt trên 8,8 tỷ USD (tăng 1,9%), nhưng theo ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, con số này thiếu tính bền vững do ảnh hưởng từ các yếu tố bất định của chính trị thế giới.

Điểm sáng trong thách thức: Vị thế mới tại thị trường Mỹ

Giữa bối cảnh khó khăn, ngành dệt may Việt Nam vẫn chứng minh được năng lực thích ứng. Theo ông Hoàng Mạnh Cầm từ Tập đoàn Vinatex, thị phần hàng may mặc Việt Nam tại Mỹ đã tăng từ 18,9% lên 21,5% vào năm 2025, chính thức vượt qua Trung Quốc. Điều này cho thấy độ tin cậy và khả năng linh hoạt của Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu đang được đánh giá rất cao.

Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo việc quá phụ thuộc vào một thị trường duy nhất là chiến lược rủi ro. Đa dạng hóa thị trường đầu ra hiện là yêu cầu cấp thiết để phân tán rủi ro trong một thế giới “khó đoán định hơn bao giờ hết”.

Chuyển đổi số: “Chiếc phao” cứu sinh và động lực tăng trưởng

Khi các phương thức sản xuất truyền thống chạm ngưỡng giới hạn, công nghệ trở thành “lá chắn” duy nhất. Ông Vũ Đức Giang, Chủ tịch VITAS, khẳng định tự động hóa, Robot và AI không còn là lựa chọn thêm thắt mà là điều kiện sinh tồn. Cùng với đó, xu hướng “xanh hóa” sản xuất sẽ trở thành tiêu chí tiên quyết để các thương hiệu quốc tế lựa chọn nhà cung ứng.

Từ 6 tháng xuống 15 ngày: Sức mạnh của AI và thiết kế 3D

Minh chứng rõ nét nhất là tại VitaJean, việc áp dụng AI và phần mềm thiết kế 3D đã tạo nên cuộc cách mạng về thời gian. Quy trình từ lên ý tưởng, làm mẫu đến sản xuất thử được rút ngắn từ 6 tháng xuống chỉ còn 15 ngày. Hiệu quả về nhân sự cũng cực kỳ ấn tượng: một xưởng mẫu trước đây cần 115 lao động, nay chỉ còn 15 người nhờ tự động hóa.

Một lợi thế khác là chi phí thiết bị hiện nay đã dễ tiếp cận hơn, đặc biệt là các dòng máy từ Trung Quốc có chất lượng tiệm cận châu Âu, giúp doanh nghiệp tăng công suất 30-40% với thời gian thu hồi vốn nhanh.

Rào cản tư duy: Thách thức thực sự của chuyển đổi số

Dù công nghệ mang lại lợi ích khổng lồ, nhưng quá trình chuyển đổi không hề bằng phẳng. Doanh nghiệp thường mất 1-2 năm để nhân sự thích nghi. Rào cản lớn nhất không nằm ở vốn đầu tư mà nằm ở tư duy ngại thay đổi và sự thiếu hụt nhân lực kỹ thuật cao. Để giải quyết điều này, VITAS đang đóng vai trò cầu nối thông qua các chương trình đào tạo và cập nhật xu hướng công nghệ cho doanh nghiệp.

Lời kết và Góc nhìn chuyên gia

Ngành dệt may Việt Nam đang đứng trước một cuộc thanh lọc tự nhiên. Những doanh nghiệp chậm thay đổi, dựa dẫm vào nhân công giá rẻ sẽ dần bị đào thải. Chìa khóa để trụ vững trong “trạng thái bình thường mới” chính là sự kết hợp giữa tư duy linh hoạt, công nghệ số và cam kết bền vững (ESG).

Theo bạn, trong bối cảnh hiện nay, doanh nghiệp dệt may nên ưu tiên đầu tư vào tự động hóa hay tập trung vào việc đa dạng hóa thị trường trước? Hãy chia sẻ quan điểm của bạn cùng chúng tôi!