Thâm hụt thương mại Philippines lớn nhất ASEAN: Báo động đỏ về cơ cấu

Tình trạng thâm hụt thương mại Philippines đang ở mức báo động khi quốc gia này ghi nhận con số thâm hụt lớn nhất khu vực ASEAN, phản ánh những điểm yếu sâu sắc trong năng lực sản xuất nội địa.

Tại Hội nghị cấp cao ASEAN 2026 diễn ra ở thành phố Cebu, trong khi các nhà lãnh đạo tập trung thảo luận về khả năng chống chịu kinh tế, những dữ liệu thương mại mới nhất đã phơi bày một thực trạng đáng lo ngại: Philippines hiện là nền kinh tế có cán cân thương mại mất cân đối nghiêm trọng nhất Đông Nam Á.

Bức tranh tương phản: Philippines “đứng cuối bảng” thâm hụt thương mại ASEAN

Dựa trên số liệu từ Cơ sở dữ liệu thống kê thương mại hàng hóa của Liên hợp quốc (UN Comtrade), Philippines không chỉ thâm hụt mà còn chứng kiến mức độ thâm hụt gia tăng phi mã trong giai đoạn 2015-2024. Theo phân tích của Phó Giáo sư Alicor Panao từ Đại học Philippines, con số thâm hụt đã nhảy vọt từ 8,5 tỷ USD lên đến 26,8 tỷ USD.

Điểm đáng chú ý là ngay cả khi xuất khẩu có sự tăng trưởng, khoảng cách thâm hụt vẫn không thu hẹp. Điển hình vào tháng 3 vừa qua, Philippines ghi nhận mức thâm hụt cao nhất trong 6 tháng lên tới 4,5 tỷ USD. Mặc dù xuất khẩu tăng 20,4% (đạt 6,78 tỷ USD), nhưng tốc độ nhập khẩu tăng 12,3% (lên 11,29 tỷ USD) đã kéo cán cân thương mại xuống sâu hơn.

Sự chênh lệch giữa kim ngạch xuất nhập khẩu khiến Philippines rơi vào tình trạng nhập siêu kéo dài.

Vì sao Philippines không thể thoát khỏi “vòng xoáy” nhập siêu?

Để hiểu rõ vấn đề, cần nhìn vào định nghĩa từ Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF): thâm hụt thương mại xảy ra khi một quốc gia nhập khẩu nhiều hơn xuất khẩu. Tuy nhiên, với Philippines, đây không đơn thuần là biến động ngắn hạn mà là một lỗi hệ thống trong cơ cấu kinh tế.

Sự phụ thuộc nặng nề vào hàng hóa nhập khẩu

Ông Panao chỉ ra rằng Philippines hiện đang quá phụ thuộc vào nguồn cung nước ngoài đối với các mặt hàng thiết yếu như nhiên liệu, thực phẩm và hàng hóa trung gian. Trong khi đó, năng lực sản xuất các mặt hàng chế tạo có giá trị gia tăng cao để xuất khẩu lại rất hạn chế, khiến quốc gia này mất đi lợi thế cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Nghịch lý từ nguồn kiều hối

Một điểm đặc thù của kinh tế Philippines là lượng kiều hối khổng lồ từ lao động nước ngoài. Tuy nhiên, thay vì được tái đầu tư vào sản xuất hay công nghệ để giảm phụ thuộc nhập khẩu, nguồn tiền này chủ yếu đổ vào tiêu dùng nội địa. Điều này vô hình trung lại thúc đẩy nhu cầu nhập khẩu hàng tiêu dùng, tạo thành một vòng lặp thâm hụt không hồi kết.

Bài học từ các láng giềng và lộ trình “thoát hiểm”

Nhận tin mới nhất

Đăng ký để không bỏ lỡ tin nổi bật mỗi ngày.

Đăng ký

Khi nhìn sang các quốc gia ASEAN khác, sự tương phản trở nên rõ rệt. Trong khi Philippines chật vật, các nước bạn lại có những bước chuyển mình ngoạn mục:

• Singapore: Giữ vị thế thống trị với thặng dư thương mại khổng lồ 58,6 tỷ USD.
• Malaysia và Thái Lan: Duy trì thặng dư ổn định, lần lượt đạt 24,2 tỷ USD và gần 20 tỷ USD.
• Indonesia: Đảo ngược tình thế từ thâm hụt 5 tỷ USD (2015) sang thặng dư 2,9 tỷ USD (2024).
• Việt Nam: Một ví dụ điển hình về việc chuyển dịch sang sản xuất định hướng xuất khẩu, xóa bỏ mức thâm hụt 5,6 tỷ USD từ năm 2015 để đạt được sự tăng trưởng bền vững.

Rủi ro tiềm ẩn và giải pháp chiến lược

Việc thâm hụt kéo dài khiến nền kinh tế Philippines trở nên cực kỳ dễ tổn thương trước các cú sốc toàn cầu. Đặc biệt, trong bối cảnh xung đột Trung Đông kéo dài làm biến động giá năng lượng, áp lực lên cán cân vãng lai sẽ ngày càng nặng nề.

Để thu hẹp khoảng cách và nâng cao vị thế, chuyên gia Alicor Panao đề xuất một lộ trình tái cơ cấu quyết liệt:

1. Hiện đại hóa nông nghiệp: Giảm phụ thuộc vào thực phẩm nhập khẩu.
2. Phát triển công nghiệp chế tạo: Tập trung vào các sản phẩm có giá trị gia tăng cao.
3. Tối ưu hóa chuỗi cung ứng: Tăng cường kết nối sâu rộng hơn với mạng lưới sản xuất ASEAN.
4. Đầu tư hạ tầng năng lượng: Xây dựng hệ thống năng lượng tự chủ để giảm áp lực nhập khẩu nhiên liệu.

Insight chuyên gia: Thâm hụt thương mại không hoàn toàn xấu nếu nó phục vụ cho việc nhập khẩu máy móc, công nghệ để phát triển sản xuất. Tuy nhiên, khi thâm hụt dùng để nuôi dưỡng tiêu dùng, đó là dấu hiệu của một nền kinh tế thiếu sức bền. Philippines cần một cuộc cách mạng về tư duy đầu tư: chuyển từ “kinh tế tiêu dùng dựa trên kiều hối” sang “kinh tế sản xuất dựa trên giá trị”.

Liệu Philippines có thể học tập mô hình của Việt Nam hay Indonesia để xoay chuyển cục diện trong thập kỷ tới? Hãy chia sẻ quan điểm của bạn ở phần bình luận.